Numer 1/2023

Drugi numer Polskiego Przeglądu Ewaluacyjnego zawiera cztery artykuły wpisujące się zarówno w teorię jak i praktykę ewaluacji

Celem artykułu jest dokonanie przeglądu podejść teoretycznych i analitycznych związanych z zagadnieniem równości płci w analizie i ewaluacji polityk publicznych. Mówiąc o równości płci w tym kontekście mówimy o szeregu pokrewnych, ale nierównoważnych pojęć takich jak równe traktowanie (equal treatment) i niedyskryminacja (non discrimination), równość szans (equal opportunities), działania pozytywne (positive action), włączenie społeczne/inkluzja, gender mainstreaming czy podejściu intersekcjonalnym (intersectional aproach). Z równością płci jako kategorią analityczną wiąże się wiele wyzwań, które zaczynają się już na poziomie definicyjnym. Podejścia do tego zagadnienia na przestrzeni lat podlegały jednak znaczącej ewolucji wynikającej z krytyki dotychczasowych założeń. W artykule zarysowane zostały główne pojęcia i podejścia do równości płci, a także sposoby uwzględnienia kategorii płci w projektowaniu, wdrażaniu i ewaluacji polityk.

Artykuł podejmuje kwestię wykorzystania badań ewaluacyjnych w obszarze pomocy społecznej i pracy socjalnej. Wydaje się, że mamy obecnie do czynienia z dyskursem traktującym ewaluację jako stan oczywisty, pożądany, a z drugiej strony z licznymi źródłami ograniczającymi możliwości jej wykorzystania. Pokazuje to złożoność natury ewaluacji na gruncie pomocy społecznej i czyni ją konstruktem znaczeniowo wielowymiarowym.

Ta niejednoznaczność spowodowana jest mnogością interpretacji dotyczących tego, jaką rolę ostatecznie powinna odgrywać ewaluacja w pomocy społecznej, co tworzy zestaw czynników umożliwiających lub ograniczających badania ewaluacyjne. Na poziomie mikro można to zaobserwować w działaniach instytucji pomocy społecznej w zakresie sposobów interpretowania znaczenia ewaluacji, zasobów dostępnych do prowadzenia takich działań, a
ostatecznie samego nastawienia lokalnych decydentów do ewaluacji. Na poziomie makro to m.in. polityka społeczna, rodząca się kultura ewaluacji, wskazują na narzędzia potrzebne do jej stosowania.

Wyzwania stojące przed pomocą społeczną wymagają zmiany podejścia do jej funkcjonowania. W miejsce tradycyjnie rozumianej administracji powinien pojawić się model zarządzania instytucjami pomocy społecznej zorientowany na zadania i rezultaty. Nowoczesne postrzeganie instytucji pomocy społecznej działających na rzecz obywatela wiąże się z realizacją polityk publicznych w oparciu o obiektywne informacje. Istotną rolę w tym aspekcie odgrywa ewaluacja, która pozwala na przyjęcie refleksyjnej postawy wobec prowadzonych działań, umożliwia poszerzanie wiedzy i zwiększanie świadomości pracujących profesjonalistów na temat skuteczności i efektywności proponowanych form wsparcia.

The study utilizes a qualitative case studies approach with the aim of empirically determining the evaluation approach in the European Funds for Modern Economy 2021-2027 (FENG), employing the frameworks developed by Haddad and Bergek (2023). This typology encompasses four evaluation approaches to innovation policy: the neoclassical perspective, which emphasizes market failures; the evolutionary-structural perspective, introducing behavioral additionality; the innovation system perspective, focusing on systemic failures; and the transformative innovation policy perspective, which addresses societal sector reconfigurations and transformational systems failures. By categorizing the evaluation plan of FENG, it identifies a dominance of neoclassical and systemic approaches, revealing potential biases and a lack of clarity in policy rationale in some instances. The FENG’s research aligns with its focus on economic changes, emphasizing competitiveness and innovation rather than socio-technological transformation. By highlighting the limited transformative perspective, the study suggests that incorporating it into innovation policy evaluation could enhance Poland's preparedness for a just transition, steering towards more effective sustainable instruments.

W artykule przedstawiono przebieg oraz najważniejsze wnioski wynikające z warsztatów dla członków Grup Sterujących Ewaluacją w województwie kujawsko-pomorskim, przeprowadzonych w trakcie tworzenia Planu ewaluacji dla programu regionalnego Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza 2021-2027 (FEdKP 2021-2027). Zwrócono uwagę na przydatność wdrożenia formuły partycypacyjnej w proces wypracowania planowanych do
realizacji badań ewaluacyjnych, jednocześnie rekomendując stosowanie tego typu rozwiązań w przyszłości.

Mając wielkie poczucie straty, Kanadyjskie Towarzystwo Ewaluacyjne (CES) pragnie poinformować Państwa o śmierci doktora Michaela Scrivena. Przez ponad 60 lat dr Scriven pomagał budować podstawy ewaluacji oraz kształtować ją jako dziedzinę i profesję, którą jest dzisiaj. Ponadto wykształcił i przewodził kilku pokoleniom nowych ewaluatorów.

Po uzyskaniu doktoratu na Uniwersytecie w Oksfordzie Scriven pracował jako profesor uniwersytecki i ewaluator, głównie w Australii i Stanach Zjednoczonych. Pełnił także funkcję prezesa Evaluation Network (ENet), American Evaluation Association (AEA) i American Educational Research Association (AERA).

W innych źródłach dokumentujących liczne osiągnięcia Michaela Scrivena znajduje się wiele informacji na ten temat, dlatego CES pragnie jedynie pokrótce wspomnieć o niektórych kwestiach mających wpływ na ewaluację prowadzoną w Kanadzie.