Numer 1/2024

Oddajemy w Państwa ręce kolejny numer Polskiego Przeglądu Ewaluacyjnego, który z kilku powodów można uznać za rozpoczęcie nowego rozdział w historii naszego czasopisma. Od tego numeru funkcję redaktora naczelnego objął dr Tomasz Kupiec, do redakcji dołączyła dr Wioletta Kozak, a odeszli z niej dr Krzysztof Piróg, dr Hubert Kotarski oraz dr Jerzy Tutaj.

Pragniemy złożyć serdeczne podziękowania Krzysztofowi Pirogowi, dotychczasowemu redaktorowi naczelnemu, za jego zaangażowanie, determinację i wysiłek włożony w powołanie czasopisma do życia oraz nadanie mu wysokiego standardu merytorycznego. Mamy nadzieję, że uda nam się z powodzeniem kontynuować tak dobrze rozpoczęty projekt. Dziękujemy też Hubertowi Kotarskiemu i Jerzemu Tutajowi za pracę w redakcji i wsparcie funkcjonowania czasopisma od jego pierwszego numeru.

Polityka spójności Unii Europejskiej opiera się m.in. na zasadzie partnerstwa. Elementem tej polityki jest udział partnerów społecznych, gospodarczych i reprezentujących społeczeństwo obywatelskie w procesie ewaluacji. Stan taki przyczynia się do wzbogacenia tego procesu o lokalne perspektywy. Poziom zaangażowania partnerów jest zróżnicowany w zależności od regionu w Polsce. Artykuł omawia schematy organizacyjne procesu ewaluacji w poszczególnych regionach oraz analizuje rolę partnerów. Przedstawia także korzyści wynikające z ich aktywnego uczestnictwa.

This article presents a comprehensive literature review of the opportunities and challenges associated with using AI to support qualitative evaluation, particularly semi-structured in-depth interviews. By analysing experiences across six stages of the interview process—planning, protocol development, sampling and recruitment, data collection, transcribing and analysis—the study explores the potential of AI in improving efficiency, scalability, and accuracy of qualitative studies. Key findings highlight AI’s capacity to streamline transcription and coding processes while addressing limitations such as contextual understanding and emotional nuance. However, the reliance on human oversight, ethical concerns necessitate further research. This review underscores AI’s role as a complementary tool, enhancing qualitative methods rather than replacing human expertise.

Artykuł interpretuje współczesne koncepcje rozwoju studiów i badań ewaluacyjnych, koncentrujące się na procesach określanych jako „transformacje” społeczne, kulturowe i gospodarcze. Wprowadzeniem do rozważań są klasyczne teorie transformacji społecznych autorstwa Alexisa de Tocqueville’a, Oswalda Spenglera i Karla Mannheima. Ich pojęcia i interpretacje trafnie diagnozują charakter przeobrażeń cywilizacyjnych, mając istotne konsekwencje dla metodologii wartościowania. Zostały jednak w dużej mierze pominięte przez twórców dzisiejszych teorii ewaluacyjnych, co ogranicza ich eksplanacyjne możliwości. W artykule w sposób szczególny przywołane zostaje ujęcie Michaela Q. Pattona, twórcy strategii ewaluacji rozwojowej oraz współczesne analogie proponowane przez Donnę M. Mertens i Ammy T. Wilson, akcentujące potrzebę wewnętrznych transformacji wyobraźni i wrażliwości ewaluacyjnej. Postawiona teza podkreśla potrzebę łączenia ujęć makrospołecznych z antropologiczną wizją ewaluacji oraz badaniami kulturowo „wrażliwymi”, zaangażowanymi etycznie, co pozwala dostrzec transformacyjny potencjał ewaluacji jako formy działań społecznych.

Artykuł analizuje problem ograniczonego wykorzystania wyników badań ewaluacyjnych w polskiej administracji publicznej, opierając się na klasycznych teoriach socjologicznych. Autor wskazuje na istotne bariery strukturalne i kulturowe, które utrudniają wdrażanie rekomendacji z badań ewaluacyjnych. Wykorzystuje koncepcje Maxa Webera, Ludwika Flecka i Pierre’a Bourdieu do interpretacji tych wyzwań, szczególnie w kontekście biurokracji, kolektywu myślowego oraz przemocy symbolicznej. Kluczowe wnioski artykułu podkreślają potrzebę zmiany kultury organizacyjnej administracji poprzez edukację, stopniowe wdrażanie metod naukowych oraz budowanie wspólnoty celów między ewaluatorami a decydentami. Autor postuluje, że podniesienie jakości badań i lepsze dopasowanie ich wyników do potrzeb administracji może przyczynić się do większej efektywności zarządzania publicznego. Wskazuje też na realizowane badanie metaewaluacyjne jako jedno z narzędzi mogące dostarczyć istotnych informacji na temat procesu wdrażania wniosków i rekomendacji. Artykuł stanowi próbę ukazania, że klasyczne teorie socjologiczne, mimo ich ograniczeń, mogą być przydatne w wyjaśnianiu współczesnych problemów administracyjnych.

Artykuł omawia wykorzystanie narzędzia, jakimi są wstępne konsultacje rynkowe (uregulowane w Ustawie Prawo Zamówień Publicznych) w procesie doprecyzowania Szczegółowego Opisu Zamówienia (SOZ) oraz wsparcia wyboru wykonawcy ewaluacji. Taka możliwość jakościowego dopracowania przedmiotu zamówienia oraz zaangażowania potencjalnych wykonawców badania już w etap jego planowania pozostaje rzadko wykorzystywana, pomimo elastycznych zapisów Ustawy PZP. W 2024 roku Krajowa Jednostka Ewaluacji zdecydowała się na zastosowanie tego narzędzia w dwóch badaniach ewaluacyjnych. Artykuł skupia się na doświadczeniach związanych z realizacją jednego z nich: badania Wpływu Polityki Spójności 2014-2020 na rozwój miast i ich obszarów funkcjonalnych. Przedstawia obserwacje oraz wnioski dotyczące wpływu konsultacji na jakość badania (w szczególności pozytywnego wpływu na jego metodykę) oraz współpracę z potencjalnymi wykonawcami (i związanych z nią wyzwań). Prezentuje także kluczowe kwestie konieczne do uwzględnienia przy wykorzystaniu wstępnych konsultacji rynkowych w procesie ewaluacji, zarówno w kontekście badawczym, jak i potrzebnej dokumentacji.