Numer 1/2022

Jednym z przedsięwzięć od wielu lat rozważanych i planowanych w obrębie Polskiego Towarzystwa Ewaluacyjnego było utworzenie czasopisma poświęconego ewaluacji. Powodem tych rozważań i planów był z jednej strony brak takiego czasopisma wydawanego w Polsce, z drugiej zaś poczucie, że Polskie Towarzystwo Ewaluacyjne posiada odpowiedni do tego potencjał, mając w szeregach swoich członków przedstawicieli środowiska akademickiego, ale także żywiąc przekonanie, że utworzenie czasopisma ewaluacyjnego w istotnym stopniu może się przyczyniać do wykonywania misji Towarzystwa, jaką jest upowszechnianie kultury ewaluacyjnej w Polsce.

Ewaluacja jako rodzaj badań jest także działaniem społecznym bezpośrednio zaangażowanym w analizowaną rzeczywistość 10 intencjonalnych zmian i przewartościowań. W obu przypadkach odzwierciedla cywilizacyjną sytuację nauk społecznych poddawanych aksjologicznym redukcjom oraz technokratycznym praktykom stosunków władzy. Pomimo tak określonym ograniczeniom stwarza szansę na refleksyjne wartościowanie badanych projektów w konkretnym środowisku kulturowym. Społeczna aksjologia ewaluacji zorientowanej na rozwój i uspołecznienie sposobu ich realizacji kieruje się motywem demokratyzacji kultury organizacyjnej, otwarciem dyskursu społecznego zespołów projektowych, animacją ich potencjałów, wspieraniem wzorców refleksyjności instytucjonalnej i przywracaniem twórczych walorów komunikacji w środowisku ewaluowanych działań. Są to wyzwania społecznej odpowiedzialności ewaluacji w warunkach współczesnych społeczeństw informacyjnych zagrożonych dominacją algorytmów sterowania i optymalizacji. Słowa kluczowe: aksjologia ewaluacji, ewaluacja jako emancypacja, ewaluacja rozwojowa

Czwarta generacja ewaluacji to ewaluacja określana mianem dialogicznej, demokratycznej czy społecznej. Ewolucja ewaluacji odnosząca się do 100 lat doświadczeń jej praktycznego stosowania, pokazała, że najdoskonalszy model ewaluacji zawiera się w formule uspołeczniania procesu badawczego. Włączanie
w przebieg badań zróżnicowanych uczestników, generuje większe zrozumienie istoty analiz, zaplanowanie przebiegu dostosowanego do potrzeb lokalnego środowiska, a także zwiększenie poziomu akceptacji otrzymanych rezultatów badań. Uwzględnianie kontekstu społecznego zwiększa również wykorzystanie wyników ewaluacji i na ich podstawie opracowywanie działań rozwojowych.

Tym samym użyteczność ewaluacji wzrasta wraz z jej społecznym zaangażowaniem.

Słowa kluczowe: ewaluacja społeczna, ewaluacja dialogiczna,
użyteczność ewaluacji, społeczne wykorzystanie ewaluacji

W artykule omówione zostały wartości i wyzwania, jakie niesie rozwój nauki obywatelskiej oraz jej ewaluacja. Na postawie analizy literatury przedstawiono propozycję ramowych kryteriów ewaluacyjnych dla projektów nauki obywatelskiej. Zaprezentowano także możliwości wsparcia projektowania oraz ewaluacji tych projektów dostępne na wybranych platformach internetowych oraz zagrożenia z nimi związane.

Słowa kluczowe: ewaluacja, nauka obywatelska, citizen science, socjologia, partycypacja społeczna

W niektórych dyscyplinach ewaluacja nauki w Polsce za lata 2017-2021 przyniosła zaskakujące wyniki. W wybranych dyscyplinach wśród „laureatów” zabrakło znanych uczelni, a pojawiły się mniej uznane (lub zupełnie nieznane w Polsce) jednostki badawcze. Wśród obiektywnych przyczyn takich wyników (które dotyczą wysokiego poziomu naukowego) w artykule poszukiwano statystycznych dowodów na istnienie mechanizmów, które mogłyby naruszać zasadę fair play w rywalizacji o wysokie kategorie naukowe. Z badania wyłaniają się dwa główne wnioski. Po pierwsze, wyniki poszczególnych dyscyplin były ujemnie skorelowane z ich popularnością (mierzoną liczbą jednostek badawczych oceniających daną dyscyplinę: od 3 do 55 oraz liczbą przypisanych do niej pracowników w Polsce: od kilkudziesięciu do kilku tysięcy). Najbardziej skrajny przypadek dotyczy dyscypliny prawo kanoniczne vs nauki o zarządzaniu i jakości, które wypadły najlepiej vs najgorzej pod względem odsetka wysokich kategorii naukowych. Tutaj można było zauważyć najbardziej widoczne różnice w dostępie do czasopism, ich początkowej punktacji, a zwłaszcza
zmianach punktacji, jakie miały miejsce w latach 2019-2021. Bardziej proporcjonalny do „popularności” dyscypliny dostęp do czasopism i ich punktacja powinny być brane pod uwagę przy następnej zmianie
ministerialnej listy czasopism punktowanych. Druga „niesprawiedliwość” dotyczy nierówności w konkurencji między jednostkami naukowymi różnej wielkości i o różnych zadaniach. Okazuje się, że małe podmioty i/lub skupione na niewielkiej liczbie dyscyplin wypadły statystycznie lepiej w ocenie niż duże. Prawidłowość ta była szczególnie widoczna w przypadku instytutów badawczych, w szczególności Polskiej Akademii Nauk (nastawionych na badania w 1-4 dyscyplinach i tylko działalność naukową) vs uczelnie wyższe (w których oceniano do 28 dyscyplin i na których spoczywa obowiązek dydaktyczny). Przyszła ocena powinna uwzględniać wielkość i cele statutowe jednostek badawczych.

Słowa kluczowe: ewaluacja nauki, nierówności, konkurencja w nauce, zmiany na liście czasopism.

Celem artykułu jest upowszechnienie wyników projektu ewaluacyjnego dotyczącego oceny realizacji koncepcji Smart City w Państwach Grupy Wyszehradzkiej. Projekt badawczy został zrealizowany w 2021 z inicjatywy Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej przez zespół naukowców i praktyków, specjalizujących się w tematyce inteligentnych rozwiązań miejskich. Głównym celem badania była identyfikacja 56 wzorcowych rozwiązań w wymiarach sektorowym i technologicznym, wdrożonych po 2016 roku w czterech krajach regionu Europy Środkowej. Z wynikami projektu można zapoznać się na stronach Krajowej Jednostki Ewaluacji. Niniejszy artykuł przedstawia motywacje, leżące u podstaw realizacji badania ewaluacyjnego oraz zarysowuje główne założenia metodologiczne i wnioski.

Słowa kluczowe: ewaluacja, Smart City, miasta Europy Środkowej, rozpowszechnianie wyników badania, benchmarking

Artykuł ten jest krytyczną refleksją nad inicjatywą Polskiego Towarzystwa Ewaluacyjnego na rzecz stworzenia ram kwalifikacji ewaluatora. Bezpośrednim celem jest wskazanie warunków sukcesu
działań na rzecz profesjonalizacji ewaluacji poprzez certyfikację kompetencji i ocena, na ile inicjatywa PTE te warunki spełniała. Podstawą rozważań był systematyczny przegląd literatury dotyczącej certyfikacji, potwierdzania kwalifikacji ewaluatora i ich wpływu na jakość i wykorzystanie ewaluacji. Przegląd doświadczeń i polemik prowadzonych w środowiskach ewaluatorów innych krajów sugeruje, że skuteczność mechanizmu potwierdzania kwalifikacji ewaluatora wymaga m.in.: silnego, wiarygodnego lidera, zrównoważenia wymogów grandparentingu i decertyfikacji, rozróżnienia w kontekście ram kompetencyjnych co najmniej ról – zamawiającego i wykonującego ewaluację, wskazania przekonującego
związku między potwierdzaniem kwalifikacji i jakością ewaluacji oraz zrezygnowaniu z pomysłu certyfikacji na rzecz dobrowolnego potwierdzania kwalifikacji.

Słowa kluczowe: ewaluacja, jakość ewaluacji, certyfikacja, akredytacja, Polskie Towarzystwo Ewaluacyjne

W artykule przedstawiono istotę oraz znaczenie ewaluacji ex ante, które przeprowadzają samorządy lokalne dla dokumentów strategicznych. Celem artykułu jest przedstawienie doświadczeń z ewaluacji ex – ante, z ich opracowywania w gminach województwa dolnośląskiego. W artykule zwrócono uwagę na stosowanie właściwej metodyki opracowywania ewaluacji. Omówiono szczegółowo zakres ewaluacji ex ante oraz wskazano konkretne wskazówki dla prowadzenia procedury ewaluacji ex ante.

Słowa kluczowe: ewaluacja, ewaluacja ex–ante, samorząd,